रणरागिनी पार्वतामाई: संघर्षातून उभे राहिलेले वटवृक्ष

रणरागिनी पार्वतामाई: संघर्षातून उभे राहिलेले वटवृक्ष

स्वर्गीय पार्वताबाई शंकर बाविस्कर... या नावानेच अंतःकरणात एक अद्भुत प्रेम, जिद्द आणि त्यागाची अनुभूती होते. त्या केवळ एका स्त्री नव्हत्या, तर त्या संघर्षाची चालतीबोलती मूर्ती होत्या. त्यांच्या जीवनातील प्रत्येक क्षण हा कठीण प्रसंगांना सामोरे जाण्याचा आणि स्वतःसह इतरांनाही सावरण्याचा होता.

एरंडोल येथील बाविस्कर कुटुंबात सून म्हणून आलेल्या पार्वतामाईंनी ज्या संघर्षाचा सामना केला, तो शब्दांत मांडणेही कठीण आहे. त्यांच्या पतींची अपंगता आणि कुटुंबाची हलाखीची परिस्थिती हीच त्यांची संसाराची सुरुवात होती. पण यातूनही त्यांनी कधी तक्रार केली नाही, तर नियतीला आव्हान देत त्या प्रत्येक अडथळ्याला सामोऱ्या गेल्या.

पण नियतीने अजून कठीण प्रसंग उभा केला. त्यांच्या पतींच्या निधनानंतर त्या शब्दशः खचून पडल्या असतील, पण त्यांच्या मनातील एका आईने हार मानली नाही. डोळ्यांत अश्रू होते, पण मनात मुलांसाठी जगण्याचा निर्धार होता. त्या म्हणायच्या, "माझे दुःख मी बाजूला ठेवले, कारण माझ्या मुलांचे हसू जपणे हीच माझी जबाबदारी आहे."

मातीशी खेळून सोनं घडवणाऱ्या हातांना जीवनाने नवनव्या परीक्षांना सामोरे जावे लागले. वडिलोपार्जित कुंभारकी व्यवसायात त्यांनी नवजीवन फुंकले. मातीच्या वस्तू तयार करताना त्यांच्या हातांनी फक्त मातीला आकार दिला नाही, तर त्या प्रत्येक वस्तूत आपल्या मुलांसाठी उभ्या असलेल्या भविष्याचे स्वप्न गुंफले. या स्वप्नासाठी त्या अहोरात्र झटत राहिल्या.

त्यांच्या जिद्दीचा खरा कस त्यांनी मुलांना शिक्षण देण्याच्या धडपडीत दाखवला. गरिबीच्या सावटाखालीही त्यांनी आपल्या मोठ्या मुलाला शिक्षणाच्या जोरावर शासकीय नोकरीत स्थिर केले, तर छोट्या मुलाला कुंभारकी व्यवसायाची कला शिकवून त्याला स्वावलंबी बनवले. त्यांच्या डोळ्यांतून वाहणारा अभिमानाचा अश्रू हा त्यांच्या परिश्रमांचा खरा विजय होता.

पार्वतामाईंचा परोपकारी स्वभाव त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची ओळख होती. "दुःखाच्या सावटाखालीही दुसऱ्यांसाठी काहीतरी करण्याची इच्छा हीच खरी माणुसकी," या विचाराने त्या नेहमी लोकांच्या मदतीला धावून जात. त्यांच्याकडे आलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला त्या ज्या आपुलकीने वागत, त्याने त्या गावातील प्रत्येकाच्या मनात आपले स्थान निर्माण करू शकल्या.

आज त्यांच्या पुण्यस्मरणाच्या दिवशी त्यांच्या कुटुंबीयांना त्यांच्या संघर्षाचा आणि त्यांनी निर्माण केलेल्या सुखाचा प्रत्यय येत आहे. "आमच्यासाठी आयुष्यभर कष्ट करणारी आई, आमचं जगणं उभं करणारी आई... ती आज नाही, पण तिचं प्रत्येक कणभर कर्तृत्व आमचं जीवन सुशोभित करतंय," हे बोलताना त्यांच्या मुलांचे डोळे भरून येतात.

पार्वतामाई खऱ्या अर्थाने रणरागिनी होत्या. आयुष्याच्या प्रत्येक संकटाला त्यांनी खंबीरपणे सामोरे जाऊन विजय मिळवला. जरी त्या आज आपल्या सोबत नसल्या, तरी त्यांची आठवण, त्यांचे संस्कार, आणि त्यांच्या संघर्षाने फुललेले कुटुंबरूपी वटवृक्ष हेच त्यांच्या अमर जीवनाचे प्रतीक आहे.

त्यांची साधी, पण जग जिंकणारी वृत्ती हीच त्यांची खरी ओळख आहे. त्यांच्या जीवनप्रवासाने प्रत्येकाला प्रेरणा दिली आहे. अशा या झुंजार, ममतेने ओथंबलेल्या आईला, रणरागिनीला मनःपूर्वक वंदन!

© शब्दांकन: दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा