किशोर रमेशचंद्र बिर्ला: एक समाजसेवक, एक प्रेरणा

किशोर रमेशचंद्र बिर्ला: एक समाजसेवक, एक प्रेरणा

एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्याचे विश्लेषण करताना त्याच्या कर्तृत्वाचे आणि कार्याचे पडसाद समाजाच्या प्रत्येक कोपऱ्यात उमठलेले असतात. अशा व्यक्ती समाजासाठी एक आशीर्वादच ठरतात. किशोर रमेशचंद्र बिर्ला हे नाव म्हणजे त्या दीपस्तंभाचे प्रतीक आहे, ज्याने आपल्या जीवनातून निस्वार्थपणे समाजाला उजळून टाकले.

२२ मार्च १९५६ रोजी जन्मलेल्या किशोर बिर्ला यांचे बालपण अडावद गावात मामाच्या घरी गेले. त्यांचे आजोबा कै. रघुनाथ मोजीराम बिर्ला हे एक प्रतिष्ठित वकील होते, तर वडील कै. रमेशचंद्र बिर्ला शेतकरी आणि कापड व्यवसायिक होते. कष्टाची आणि साधेपणाची शिकवण किशोर बिर्लांना बालपणापासूनच मिळाली. याच संस्कारांतून त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा पाया रचला गेला.

किशोर बिर्ला यांच्या आयुष्याचा प्रवास संघर्ष आणि ध्येयाची प्रेरणा देणारा आहे. कापड व्यवसाय, हॉटेल, भुसार व्यापार, काली-पिली टॅक्सी, फर्निचर, आणि इस्टेट ब्रोकर अशा विविध क्षेत्रांमध्ये त्यांनी कार्य केले. प्रत्येक क्षेत्रात त्यांनी प्रामाणिकपणाने काम करून लोकांचा विश्वास मिळवला. व्यवसाय हा त्यांच्या दृष्टिकोनातून फक्त उपजीविकेचा साधन नव्हता, तर समाजसेवेसाठी एक माध्यम बनला होता.

१९७८ मध्ये त्यांनी राजकारणात प्रवेश केला. महेंद्रसिंग पाटील, पारूताई वाघ, आणि मोरे काका यांसारख्या थोर नेत्यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी आपल्या नेतृत्वाचे ठसे समाजावर उमठवले. तालुका काँग्रेस कमिटीचे उपाध्यक्ष आणि राष्ट्रवादी व्यापारी आघाडीचे तालुकाध्यक्ष म्हणून त्यांनी समाजसेवेच्या तळमळीने कार्य केले.

शिक्षण क्षेत्रात त्यांचे योगदान अत्यंत मोलाचे आहे. एरंडोल शिक्षण प्रसारक मंडळाचे पंधरा वर्षे संचालकपद सांभाळून त्यांनी अनेक विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडवले. त्यांचा विश्वास होता की शिक्षण हे समाज परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे. याच विश्वासामुळे त्यांनी माहेश्वरी समाज ट्रस्टच्या माध्यमातून समाजाच्या उन्नतीसाठी अनमोल योगदान दिले.

एरंडोल शहराचा सर्वांगीण विकास हे त्यांचे जीवनध्येय होते. त्यांनी ओम नगर आणि गोटू महाजन नगर या कॉलन्यांचे व्यवस्थापन करून शहराच्या प्रगतीसाठी अपार कष्ट घेतले. त्यांच्या कार्यामुळे माणुसकीची भावना अजून अधिक दृढ झाली आणि शहरात एक नवीन सामाजिक एकता निर्माण झाली.

त्यांचा स्वभाव आणि व्यक्तिमत्त्व हे त्यांच्या कार्याच्या खऱ्या गाभ्याचे प्रतीक होते. किशोर बिर्ला हे नेहमी हसतमुख, प्रेमळ, आणि आपुलकीने वागणारे व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचा व्यक्तिमत्त्वामुळे ते प्रत्येकाच्या हृदयात स्थान मिळवत गेले. राजकीय मतभेदांपलीकडे जाऊन त्यांनी लोकांना एकत्र जोडले.

२२ ऑगस्ट २०२२ रोजी त्यांनी संभाजीनगर येथे अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने समाजाने एक महान आधारस्तंभ गमावला. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी कधीही भरून येणार नाही. त्यांच्या मागे पत्नी, दोन मुले, नातवंडे, भाऊ, बहिणी आणि वृद्ध आई असा परिवार आहे, पण त्यांचा खरा वारसा त्यांच्या कार्यातून आणि आठवणीतून जिवंत राहिला आहे.

किशोर बिर्ला यांचे जीवन हे निस्वार्थ सेवेचा आदर्श होते. त्यांनी समाजाला दिलेल्या योगदानाचे मोल शब्दांत व्यक्त करणे कठीण आहे. त्यांची साधी राहणी, माणुसकीची कळकळ आणि समाजासाठीची अविरत तळमळ यामुळे ते संपूर्ण समाजाचे प्रेरणास्थान ठरले.

"जीवनाचे खरे यश हे आपल्या कर्तृत्वाने इतरांचे जीवन सुशोभित करण्यात आहे," हे वाक्य त्यांच्या आयुष्याने सिद्ध केले. त्यांच्या स्मृतींना खरी श्रद्धांजली म्हणजे त्यांचा कार्याचा वारसा पुढे नेणे होय. समाजाला प्रेरणा देणारा असा हा झरा सदैव प्रवाहित राहो.

© शब्दांकन: दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा