दिलदार मनाचा दिलदार माणूस !

दिलदार मनाचा दिलदार माणूस !

माणसाचे मोठेपण त्याच्या पदाने किंवा संपत्तीने मोजले जात नाही; ते त्याच्या मनाच्या दिलदारीतून उमगते. मनापासून माणसे जोडणारा, प्रेमाने नाती जपणारा आणि संकटसमयी मदतीचा हात पुढे करणारा दिलदार माणूस म्हणजेच आत्माराम श्रावण पाटील.

हिरापूर (तालुका पारोळा) या छोट्याशा गावातील एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. वडील शेती करत असत. बालपणापासूनच आत्मारामभाईंनी आपल्या आई-वडिलांचे कष्ट आणि त्यांच्या घामाने भिजलेले आयुष्य जवळून पाहिले. तेव्हाच त्यांच्या मनात एक ठाम विचार रुजला — "घर उंचावायचं असेल, तर शिक्षणाशिवाय दुसरा मार्ग नाही!"

या जाणिवेने प्रेरित होऊन त्यांनी शिक्षणाकडे विशेष लक्ष दिले. घरच्या गरिबीची जाणीव असल्याने त्यांनी अभ्यासासोबतच आई-वडिलांच्या कामातही मदत केली. सकाळी शाळा, संध्याकाळी रानात श्रम, आणि रात्री अभ्यास — असा त्यांचा कठोर दिनक्रम होता. संघर्ष हा त्यांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग झाला, आणि त्याच संघर्षाने त्यांना अधिक बळकट व झुंजार बनवले.

या अथक प्रयत्नांमुळे आत्मारामभाऊंना टाटा मोटर्स लिमिटेड, पिंपरी-चिंचवड येथे नोकरी मिळाली. तिथे त्यांनी परिश्रम, प्रामाणिकपणा आणि सचोटीच्या जोरावर स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. अनेक वर्षे निष्ठेने सेवा बजावून अखेरीस ते सन्मानाने सेवानिवृत्त झाले.

मात्र त्यांचे खरे मोठेपण त्यांच्या नोकरीत नव्हते, तर त्यांच्या स्वभावात होते. त्यांच्या वागणुकीत साधेपणा ओसंडून वाहतो. कोणताही दिखावा नाही, गर्वाचा लवलेश नाही. गरजूंच्या मदतीस तत्पर राहणे, संकटात आधार देणे आणि दुसऱ्याच्या चेहऱ्यावर हसू फुलवणे — हे गुण त्यांच्या स्वभावात खोलवर रुजलेले आहेत.

त्यांची दिलदारी अशी होती की, स्वतःच्या गरजा बाजूला ठेवूनही दुसऱ्याच्या मदतीस धावून जाणारे. त्यांनी कधीही माणसांमध्ये भेदभाव केला नाही; त्यांच्या दारात आलेला प्रत्येक माणूस त्यांना आपलाच भासायचा. त्यांच्या वागण्यात माणुसकीचे एक विलक्षण तेज आहे, जे शब्दांत मांडता येणे कठीण, पण अनुभवताना अंतःकरणाला भिडते.

आज त्यांचे चिरंजीव तुषार आणि अभिजीतही वडिलांच्या या महान गुणांचा वारसा जपत आहेत. वडिलांप्रमाणेच त्यांच्यातही साधेपणा, प्रेमळ स्वभाव आणि माणुसकीची जाणीव खोलवर रुजलेली आहे. आत्मारामभाऊंच्या पावलावर पाऊल ठेवत दुसरी पिढीही आयुष्य घडवत आहे.

आत्माराम श्रावण पाटील यांचे आयुष्य म्हणजे संघर्ष, साधेपणा, माणुसकी आणि दिलदारी यांचे एक सुंदर आणि प्रेरणादायी मिश्रण आहे. त्यांच्या जीवनातून हे शिकण्यासारखे आहे की, आयुष्य कितीही कठीण असले तरी माणुसकीचा दिवा तेवत ठेवावा आणि मनाच्या दिलदारीने जग जिंकावे.

त्यांनी आपले आयुष्य उंच इमारतीप्रमाणे नाही, तर एक उबदार, प्रेमळ घर उभारले — जिथे प्रत्येकाच्या वेदनांना समजून घेणारी जागा आहे आणि प्रत्येकाच्या हसण्याला आसरा आहे.

खरंच, दिलदार मनाचा दिलदार माणूस म्हणजेच आत्माराम श्रावण पाटील.

 

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा