साधेपणात मोठेपणा शोधणारे – स्व.सुभाष नरहर मालपुरे

साधेपणात मोठेपणा शोधणारे – स्व.सुभाष नरहर मालपुरे

धरणगावची माती अनेक मौल्यवान गुपितं आपल्या कुशीत जपून ठेवते. त्यातलं एक तेजस्वी, सोज्वळ आणि मनाच्या गाभ्याला स्पर्शून जाणारं गुपित म्हणजे स्वर्गीय सुभाष नरहर मालपुरे. मध्यमवर्गीय घरात जन्म घेऊनही, मूल्यांची शिदोरी आणि कष्टाची वाटणी घेतलेले सुभाषराव हे केवळ एक नाव नव्हते – ते एक विचार होते, एक आदर्श होते, आणि अनेकांसाठी प्रेरणास्थान होते.

त्यांचे वडील शेती करत असतानाच एक छोटंसं किराणा दुकानही चालवायचे. घराची परिस्थिती तशी बेताचीच होती. पण त्यांच्या घरात कधीही तक्रारीचा सूर उमटला नाही, कारण तिथे होती केवळ कामाची निष्ठा आणि जबाबदारीची जाण. लहानगा सुभाष याच परिस्थितीत वाढत गेला. त्याने आपल्या आई-वडिलांचे कष्ट पाहिले आणि मनात घट्ट निर्धार केला – घराची प्रगती हवी असेल तर कष्टाशिवाय पर्याय नाही.

घरच्या कामात मदत करत करत त्यांनी स्वतःचं शिक्षण पूर्ण केलं. पण त्यांचं शिक्षण फक्त पुस्तकापुरतं मर्यादित नव्हतं. त्यांनी आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावरून, प्रत्येक अनुभवातून काहीतरी शिकण्याचा प्रयत्न केला. त्यांना मिळालेलं शिक्षण हे जगण्यातून मिळालेलं होतं – व्यवहारातील प्रामाणिकपणा, बोलण्यात सुसंस्कृतपणा आणि स्वभावात असलेला सोज्वळपणा हे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे अनमोल पैलू होते.

सुभाषरावांनी आपल्या वडिलांनी सुरू केलेल्या किराणा दुकानाचं केवळ संचालन केलं नाही, तर त्यात माणुसकीची उब मिसळली. ‘मालपुरे प्रोव्हिजन’ हे दुकान वस्तूंचं आदानप्रदान करणारी जागा नव्हती, ती होती विश्वासाची, आपुलकीची आणि नात्यांची जागा. गरिबापासून श्रीमंतापर्यंत प्रत्येक ग्राहकाला त्यांनी एकसमान आदर दिला. कुणी अडचणीत असेल, तर आर्थिक फायद्याचा विचार न करता त्यांनी माणुसकीलाच अग्रक्रम दिला. त्यांचा ठाम विश्वास होता – व्यवसाय म्हणजे केवळ कमाईचं साधन नसून, तो समाजसेवेचं माध्यम असतो.

वयाच्या ७८व्या वर्षी त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला. पण त्यांच्या आठवणी अजूनही धरणगावच्या गल्ल्यांत, घरांमध्ये आणि मनामनांत घुमत आहेत. आजही ‘मालपुरे प्रोव्हिजन’चं नाव घेतलं जातं, तेव्हा ग्राहक फक्त दुकानात जात नाहीत – ते सुभाषरावांच्या आठवणींमध्ये प्रवेश करतात.

आज त्यांचे चिरंजीव अविनाश आणि पंकज वडिलांच्या पावलावर पाऊल ठेवत त्यांची वाट पुढे नेत आहेत. वडिलांनी दिलेले पारदर्शक व्यवहार, निष्ठा आणि सामाजिक बांधिलकीचे संस्कार त्यांनी आजही तितक्याच निष्ठेने जपले आहेत. व्यवसाय पुढे नेतानाच त्यांनी मूल्यांची परंपराही जिवंत ठेवली आहे.

सुभाषरावांची खासियत म्हणजे – ते मोठे होते, पण कधी मोठेपणा दाखवला नाही. त्यांच्या डोळ्यांत होती शांततेची गहराई, आणि बोलण्यात अनुभवाची खोली. त्यांचं संपूर्ण आयुष्य म्हणजे एक उघडं पुस्तक होतं – ज्याच्या प्रत्येक पानावर श्रम, प्रेम, जबाबदारी आणि निस्वार्थ सेवा यांची ओळख कोरली गेली होती.

आज ते आपल्या सोबत नाहीत, पण त्यांची शिकवण, त्यांची साधी जीवनशैली आणि त्यांची कर्तृत्वगाथा ही धरणगावच्या प्रत्येक मनात कायमची कोरली गेली आहे.

स्वर्गीय सुभाष नरहर मालपुरे यांना आमची मन:पूर्वक श्रद्धांजली.

ते गेले, पण एक विचार मागे ठेवून गेले –

"सच्चेपणातच खऱ्या आयुष्याचं सौंदर्य आहे."

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा