“मोठेपणाची खरी कसोटी”

“मोठेपणाची खरी कसोटी”

दुसऱ्या माणसाच्या मनाचा मोठेपणा समजून घेणं ही खूप खोल प्रक्रिया आहे. ती फक्त डोळ्यांनी दिसणाऱ्या वागणुकीतून होत नाही, तर त्या माणसाच्या शांततेत, त्याच्या सहनशीलतेत, त्याने गिळलेल्या अपमानात आणि न बोलता सोसलेल्या वेदनांतून हळूहळू उलगडत जाते. प्रत्येक माणूस आपापल्या आयुष्याच्या लढाया लढत असतो. कुणी शब्दांनी जिंकतं, कुणी मौनाने. कुणी पुढे झेप घेतो, तर कुणी मागे राहून सगळ्यांना सांभाळतो. अशा वेळी दुसऱ्याच्या मनाचा मोठेपणा ओळखण्यासाठी स्वतःच्या अहंकाराच्या भिंती थोड्या बाजूला साराव्या लागतात. कारण जो मनाने मोठा असतो, तो कधीच स्वतःचा मोठेपणा मिरवत नाही; तो सहजतेने, शांतपणे, कुणालाही कमी न लेखता वागतो.

पण समजून घेणं पुरेसं नसतं. एकदा का तो मोठेपणा उमगला, की तो मान्य करणं ही त्याहून कठीण पायरी असते. कारण मान्य करणं म्हणजे स्वतःच्या मर्यादा स्वीकारणं, स्वतःपेक्षा कुणी तरी मोठं आहे हे कबूल करणं. इथेच माणसाची खरी परीक्षा होते. अनेकदा आपण दुसऱ्याच्या गुणांचं कौतुक मनात करतो, पण ते ओठांवर येत नाही. मन मान्य करतं, पण अहंकार अडथळा बनून उभा राहतो. “तो माझ्यापेक्षा कसा मोठा?” हा प्रश्न नकळत मनात येतो आणि त्या प्रश्नातच आपली लहानशी असुरक्षितता दडलेली असते.

आणि या सगळ्याहून मोठी गोष्ट म्हणजे त्या मोठेपणाची जाहीर कबुली देणं. हे फक्त शब्द उच्चारण्याचं धाडस नाही, तर मनाने पूर्णपणे पारदर्शक होण्याचं सामर्थ्य आहे. दुसऱ्याचं कौतुक उघडपणे करणं, त्याच्या गुणांना मान देणं, त्याच्या मोठेपणासमोर स्वतः नम्र होणं यासाठी खरंच खूप मोठं मन लागतं.कारण अशी कबुली दिल्यावर आपण लहान होत नाही, उलट अधिक समृद्ध होतो. आपलं मन विस्तारतं, नात्यांत गोडवा येतो आणि माणूस म्हणून आपली उंची वाढते.

खरं तर दुसऱ्याच्या मनाचा मोठेपणा ओळखणं, मान्य करणं आणि त्याची जाहीर कबुली देणं ही एक अंतर्मनाची साधना आहे. जिथे अहंकार विरघळतो, तिथे माणुसकी फुलते. आणि जिथे माणुसकी फुलते, तिथेच खरं मोठेपण जन्म घेतं.

©दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा