हसू म्हणजे पुण्य,दुखावणे म्हणजे पाप...!

हसू म्हणजे पुण्य,दुखावणे म्हणजे पाप...!

मनुष्य जन्माला येतो तेव्हा त्याला पाप पुण्याची कोणतीही परिभाषा माहित नसते. वाढत्या वयासोबत अनेक गोष्टी तो शिकत जातो.धर्म, परंपरा, शास्त्र, रीतिरिवाज… पण तरीही अंतःकरणात एक प्रश्न कायम राहतो की खरं पाप म्हणजे काय आणि खरं पुण्य म्हणजे काय? कदाचित याचं उत्तर इतकं खोल नाही, उलट अत्यंत साधं, स्वच्छ आणि मनाच्या अगदी एका कोपऱ्यात शांतपणे बसलेलं आहे. माणसाला इतकंच कळलं की ज्या कामातून कुणाचं मन दुखतं, कुणाच्या डोळ्यात न दिसणारे अश्रू उभे राहतात, कुणाची आशा तुटते, कुणाचं स्वप्न कोमेजतं तेच पाप. आणि ज्या कामातून एखाद्याच्या चेहऱ्यावर हलकंसं हसू उमलतं, मनाच्या तळाशी उब मिळते, दिवसाचा काळोख थोडा कमी होतो तेच पुण्य.

पाप म्हणजे केवळ मोठमोठी चूक, गुन्हा किंवा जगाला भेदणारा अपराध नाही.अनेकदा ते अगदी हलक्या शब्दांतून घातलेल्या टोचणीमध्ये असतं. नकळत बोललेल्या एका कटू वाक्यात, अवहेलनेच्या नजरेत, कुणाच्या दुःखाकडे दुर्लक्ष करण्यातही ते दडलेलं असतं. आपल्या एका कृतीमुळे एखाद्याचं मन व्यथित होतं, त्याचं समाधान हरवतं, आणि तो स्वतःला कमी समजू लागतो.तेव्हा आपण नकळत पापाचं ओझं वहात असतो. आणि हे ओझं कोणालाही दिसत नाही, पण आपल्याच मनाला आतून कुरतडत राहतं.

त्याउलट पुण्य असतं ते आडंबरापासून दूर, साध्या नजरेतील प्रेमात, थकलेल्या मनाला दिलेल्या एक आश्वासक स्पर्शात. कुणाच्या वेदना शांतपणे ऐकून घेण्यात, रडणाऱ्या डोळ्यांना थोडा आधार देण्यात, “मी आहे तुझ्यासाठी” असं मनापासून म्हणण्यात जे समाधान मिळतं, ते जगातील कोणत्याही दानापेक्षा मोठं असतं. कुणी हसावं म्हणून केलेला प्रयत्न, कुणाच्या चेहऱ्यावरचा अंधार हटवण्याची छोटीशी इच्छा, कुणाला जपण्याची ऊब हीच खरी पुण्याई.

माणसाने कितीही शास्त्र वाचलं, कितीही नियम पाळले, कितीही पूजा-अर्चा केल्या, तरी जर त्याच्या कृतींनी दुसऱ्याच्या मनात वेदना निर्माण होत असतील तर ते सर्व निरर्थक आहे. आणि एखाद्याला दिलेल्या एका क्षणाच्या आनंदाने जर त्याचा दिवस उजळत असेल तर तेच सर्वात मोठं आध्यात्मिक साधन आहे. पाप-पुण्याचे विचार आपण पुस्तकांत शोधतो, पण त्यांचं उत्तर नेहमी आपल्या कृतीतच दडलेलं असतं.

खरं तर जीवनाचा धर्मही हाच आहे.दुःख देणारं वर्तन टाळणं आणि आनंद देणारं वर्तन जगणं. एवढंच पुरेसं आहे जग सुंदर करण्यासाठी. पाप आणि पुण्य हे बाहेर नाही, ते आपल्या प्रत्येक कृतीत, प्रत्येक शब्दात, प्रत्येक भावनेत जन्म घेत असतात. त्यामुळे आज जर आपण एखाद्याच्या चेहऱ्यावर एक छोटंसं हसू फुलवत असू, तर आपण त्याच क्षणी जीवनाचं खरं पुण्य कमावत आहोत. आणि तेच संस्कार, तेच मानवता, आणि तेच माणूस म्हणून जगण्याचं खरं सार आहे.

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा