घामाच्या थेंबांतून घडलेला स्वाभिमान कष्टाची भाकर...!

घामाच्या थेंबांतून घडलेला स्वाभिमान कष्टाची भाकर...!

कष्टाची भाकर म्हणजे केवळ भूक भागवणारा अन्नाचा तुकडा नाही; ती माणसाच्या आयुष्याची ओळख असते. ती माणसाच्या स्वाभिमानाची, आत्मसन्मानाची आणि जगण्याच्या जिद्दीची चव असते. जेव्हा घामाच्या थेंबांनी भिजलेले हात ती भाकर हातात घेतात, तेव्हा त्या भाकरीसोबत मनालाही एक वेगळीच शांती मिळते. कारण त्या एका घासामागे उभं असतं संपूर्ण आयुष्य – संघर्ष, अपयश, वेदना, आशा आणि न मोडलेली हिंमत.

उपाशीपोटी मिळालेलं सोनं क्षणिक आनंद देऊ शकतं, पण ते मनात खोलवर समाधान देऊ शकत नाही. उलट कष्टाने मिळालेला साधा घास माणसाच्या अंतर्मनाला तृप्त करतो. कारण त्या घासामागे केलेली मेहनत, सहन केलेली उपेक्षा आणि झेललेले अपमान असतात. म्हणूनच कष्टाची भाकर खाल्ल्यावर पोट भरतं, पण त्याहून अधिक भरतं ते मन.

कष्टाची भाकर माणसाला मेहनतीचं खरं मोल शिकवते. ती सांगते की आयुष्यात काहीही सहज मिळत नाही. प्रत्येक यशामागे घामाचा वास असतो, प्रत्येक समाधानामागे संघर्ष लपलेला असतो. ही भाकर माणसाला जमिनीशी जोडून ठेवते. कितीही मोठं यश मिळालं, कितीही उंची गाठली, तरी कष्टाची भाकर खाल्लेला माणूस कधीही आपली मुळे विसरत नाही. कारण त्याला माहित असतं की आपण ज्या जमिनीवर उभे आहोत, त्याच जमिनीवर कधीतरी आपण पडलेलो असतो.

या भाकरीत दिखावा नसतो, पण अफाट ताकद असते. ती चमकदार नसते, महागड्या ताटात वाढलेली नसते, पण तिच्यात जगण्याची खरी ऊर्जा असते. दिवसाच्या शेवटी थकलेल्या शरीराला तीच भाकर नवी ताकद देते. अंग दुखत असतानाही, मन थकलं असतानाही, ती भाकर माणसाला दुसऱ्या दिवसासाठी तयार करते. कारण तिच्यात फक्त अन्न नसतं, तर आत्मविश्वास मिसळलेला असतो.

कष्टाची भाकर माणसाला दुसऱ्यावर अवलंबून न राहता जगण्याचं धाडस शिकवते. ती सांगते की आपल्याकडे हात आहेत, बुद्धी आहे आणि मेहनत करण्याची ताकद आहे. मग कुणाच्या दयेवर जगायची गरज नाही. म्हणूनच कष्टाची भाकर खाल्लेल्या माणसाच्या नजरेत भीती नसते. संकटं आली तरी तो घाबरत नाही, कारण त्याला माहित असतं,. “मी पुन्हा उभा राहू शकतो.”

अपमान पचवायची ताकदसुद्धा याच भाकरीतून येते. आयुष्यात अनेकदा परिस्थिती माणसाला कमी लेखते, समाज टोमणे मारतो, लोक हसतात. अशा वेळी मोडून न पडता पुढे जाण्याची शक्ती कष्टाची भाकर देते. ती माणसाला शिकवते की अपमान हा शेवट नसतो, तर तो स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी असते. संघर्ष झेलायची सहनशक्तीही याच भाकरीतून मिळते.

ही भाकर माणसाला वाकवत नाही; उलट ताठ उभं राहायला शिकवते. संकटांसमोर मान खाली घालण्या ऐवजी छाती पुढे करून उभं राहायचं बळ ती देते. म्हणूनच कष्टाची भाकर खाल्लेला माणूस कधीही स्वतःला कमी समजत नाही. त्याला माहित असतं की त्याचं आयुष्य त्याच्या मेहनतीवर उभं आहे, कुणाच्या उपकारांवर नाही.

कष्टाची भाकर कधीच कडू लागत नाही, जरी तिच्या मागचा प्रवास कितीही कडू असला तरी. कारण त्या भाकरीत मेहनत मिसळलेली असते, आत्मसन्मान मिसळलेला असतो आणि जगण्याचा खरा स्वाद मिसळलेला असतो. ती माणसाला शिकवते की खरी श्रीमंती पैशात नाही, तर स्वतःच्या कष्टावर उभं राहण्यात आहे.

आजच्या काळात, जिथे सगळं काही पटकन हवं असतं, तिथे कष्टाची भाकर आपल्याला संयम शिकवते. ती सांगते की वाट पाहणं, मेहनत करणं आणि कधी कधी शांतपणे सहन करणं हेही आयुष्याचे महत्त्वाचे धडे आहेत. ही भाकर पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेली मूल्यं जपते. प्रामाणिकपणा, श्रमाची प्रतिष्ठा आणि स्वाभिमान.

शेवटी एवढंच म्हणावंसं वाटतं की कष्टाची भाकर म्हणजे आयुष्याचं खरं सार आहे. ती माणसाला माणूस बनवते. ती त्याला स्वतःकडे अभिमानाने पाहायला शिकवते. म्हणूनच आयुष्यात कितीही संकटं आली, कितीही वादळं उठली, तरी स्वतःच्या कष्टाची भाकर खाण्याचं समाधान कधीही सोडू नये. कारण त्या एका साध्या भाकरीतच दडलेला आहे आत्मसन्मानाचा गोडवा आणि जगण्याचा खरा अर्थ.

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा