स्वकष्टाची भाकरी आणि ताठ मानेचे सुख...!

स्वकष्टाची भाकरी आणि ताठ मानेचे सुख...!

माणसाच्या आयुष्यात मदतीचे स्थान अनन्यसाधारण असते. जीवनाच्या प्रवासात कधी परिस्थितीचा डोंगर समोर उभा राहतो, कधी संकटांचे वादळ अंगावर कोसळते, तर कधी मनच इतके खचून जाते की पुढचे पाऊल टाकण्याचीही हिंमत उरत नाही. अशा वेळी पुढे आलेला मदतीचा हात म्हणजे अंधारात दिसलेली आशेची ज्योत असते. त्या हातात मायेची ऊब असते, विश्वासाचा आधार असतो आणि “तू एकटा नाहीस” हा दिलासा असतो.

परंतु प्रत्येक मदत ही निस्वार्थी असतेच असे नाही. कधी कधी जी मदत उभारी देण्यासाठी पुढे येते, तीच नंतर शब्दांच्या टोकदार बाणांनी जखमा करू लागते. “मी नसतो तर?” किंवा “हे सगळं माझ्यामुळेच शक्य झालं” अशा वाक्यांमधून कृतज्ञतेची अपेक्षा नसते,तर दुसऱ्याला त्याच्या कमीपणाची जाणीव करून देण्याचा सूक्ष्म अहंकार दडलेला असतो. अशा वेळी मदत ही मदत राहत नाही;ती एक अदृश्य साखळी बनते उपकारांची साखळी. तिची चमक सोन्यासारखी भासते, पण ती स्वातंत्र्य हिरावून घेणारी असते.

स्वाभिमान हा माणसाचा श्वास असतो. तो हरवला की आयुष्याची खरी ओळखच पुसट होते. स्वाभिमान गहाण ठेवून मिळालेली साथ ही सोबतीपेक्षा ओझे अधिक ठरते. अशा नात्यांत कृतज्ञतेपेक्षा भीतीच जास्त असते.कधी पुन्हा उपकारांची आठवण करून दिली जाईल, कधी पुन्हा शब्दांनी टोचले जाईल याची. बाहेरून सर्व काही व्यवस्थित दिसत असले, तरी आतून आत्मसन्मान हळूहळू तुटत जातो. आणि आत्मसन्मान तुटू लागला की आयुष्याची चमक हरवते.

या उलट, स्वकष्टाची चटणी-भाकरी साधी असली तरी तिची गोडी विलक्षण असते. त्या प्रत्येक घासात आपल्या घामाचा सुगंध असतो, परिश्रमाची चव असते आणि आत्मनिर्भरतेचे समाधान दडलेले असते. ती भाकरी ताटात मोजकी असू शकते; परंतु मन मात्र परिपूर्ण भरलेले असते. कारण ती कोणाच्या उपकारांची देणगी नसते, तर आपल्या कष्टांची कमाई असते.

दुसऱ्याने दिलेला सोन्याचा साखळदंड कदाचित झगमगता आणि आकर्षक असतो; पण तो शेवटी साखळदंडच असतो.बंधनाचे प्रतीक. त्याच्या थंड चमकेत ऐश्वर्य असले, तरी उब नसते. परंतु स्वतःच्या श्रमांनी कमावलेले साधे सुती वस्त्र अंगावर घेतले की मनाला जी ऊब मिळते, ती अनमोल असते. त्या उबेत आत्मविश्वास असतो, स्वातंत्र्याची जाणीव असते आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे स्वतःवरचा विश्वास असतो.

खरे सुख संपत्तीच्या राशीत नसते; ते ताठ मानेने जगण्यात असते. दुसऱ्याच्या दारात उभे राहून मान झुकवण्यापेक्षा, स्वतःच्या छोट्याशा घरात अभिमानाने जगणे कितीतरी श्रेष्ठ असते. कारण आयुष्याच्या शेवटी आपण पैशांची गणिते मांडत नाही; आपण आपल्या कष्टांची, जिद्दीची आणि जपलेल्या स्वाभिमानाची उजळणी करतो.

म्हणून मदत घ्या कारण माणूस हा समाजशील आहे; परस्पर सहाय्याशिवाय जीवन पूर्ण होत नाही. परंतु मदत स्वीकारताना स्वतःला हरवू नका. आधार घ्या, पण स्वाभिमान कधीही गहाण ठेवू नका. कारण उपकारांच्या सोन्याच्या साखळदंडाची चमक क्षणभंगुर असते; स्वकष्टाने विणलेल्या सुती वस्त्राची ऊब मात्र आयुष्यभर सोबत राहते.सन्मानाची, समाधानाची आणि खऱ्या सुखाची जाणीव देत.

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा