कोणाला कधी कशाचा राग येईल हे सांगता येत नाही…!

कोणाला कधी कशाचा राग येईल हे सांगता येत नाही…!

कोणाच्या मनात नेमकं काय सुरू आहे, हे बाहेरून कधीच दिसत नाही. प्रत्येक माणूस आपल्या आयुष्याच्या एखाद्या न बोललेल्या, न दिसणाऱ्या लढाईतून जात असतो. कुणी अपूर्ण स्वप्नांच्या ओझ्याखाली दबलेला असतो, कुणी नात्यांच्या जखमांनी विदीर्ण झालेला असतो, तर कुणी अपयशाच्या वेदना शांतपणे पचवत असतो. पण बाहेरून मात्र प्रत्येकजण हसत असतो, बोलत असतो, सगळ्यांत मिसळलेला दिसतो. म्हणूनच समोरच्याच्या चेहऱ्यावरचं हसू पाहून त्याच्या मनातल्या वेदनांचा अंदाज बांधणं अशक्य असतं.

आपण बोलतो ते शब्द आपल्यासाठी साधे, हलके असतात; पण तेच शब्द समोरच्याच्या मनाला किती खोलवर भिडतील, हे आपल्याला कधीच कळत नाही. एखादा हलकासा विनोद, नकळत केलेली टीका, किंवा रागाच्या भरात उच्चारलेलं एक वाक्य हे सगळं कधी कुणाच्या मनात कायमचं घर करून बसतं. शरीरावरची जखम दिसते, तिच्यावर औषध लावता येतं; पण मनावरची जखम मात्र नजरेआड राहते. ती दिसत नाही, पण आतून सतत ठसठसत राहते.

आपण सहज बोलून जातो.

“अरे, एवढंसं काय मनाला लावून घेतोस?”

पण ज्याला ते बोललं जातं, त्याच्यासाठी ते ‘एवढंसं’ नसतं. कदाचित तो आधीच आयुष्याच्या एखाद्या वळणावर तुटलेला असतो. आपल्या शब्दांनी आपण नकळत त्याच्या जखमेवर मीठ चोळतो. आणि मग त्याच्या मनात निर्माण होणारा राग हा आपल्या शब्दांवर नसतो, तर त्या वेदनेवर असतो, जी आपण जागी करून दिलेली असते.

नातं कितीही जवळचं असो मित्र, नातेवाईक, जोडीदार किंवा कुटुंबातील व्यक्ती एक चुकीचा शब्द त्या नात्याला तडा देऊ शकतो. कारण विश्वास हा काचेसारखा असतो; एकदा तडा गेला की तो पुन्हा जोडला जरी गेला, तरी ती रेष कायम दिसत राहते.आपण गृहित धरतो “तो आपलाच आहे, समजून घेईल.” पण हाच विचार अनेकदा नात्यांमध्ये दुरावा निर्माण करतो. जिथे अपेक्षा जास्त असतात, तिथे वेदनाही खोल असतात. जवळच्या व्यक्तीकडून मिळालेली दुखापत ही परक्यांच्या शब्दांपेक्षा जास्त बोचरी असते.

राग ही भावना मुळात वाईट नाही; तो ही माणसाचा एक स्वाभाविक भाग आहे. पण रागाच्या भरात बोललेले शब्द कायमचे ठसठसत राहतात. राग क्षणिक असतो, शब्द कायमचे असतात.आपण पुढे जाऊन माफी मागू शकतो, समजावू शकतो; पण त्या क्षणी समोरच्याच्या मनात जे काही तुटतं, ते पुन्हा पूर्णपणे जुळेल याची खात्री नसते. कधी कधी माणसं एकमेकांसमोर उभी असतात, पण मनानं मात्र खूप दूर गेलेली असतात.

म्हणूनच बोलताना जरा थांबायला हवं. शब्द ओठांवर येण्याआधी स्वतःला एक प्रश्न विचारायला हवा “मी जे बोलणार आहे, ते खरंच आवश्यक आहे का?” “या शब्दांनी नातं जपलं जाईल की तुटेल?”

कधी कधी शांत राहणं हेच सर्वात मोठं उत्तर असतं. प्रत्येक वाद जिंकणं महत्त्वाचं नसतं; प्रत्येक मन जपणं महत्त्वाचं असतं. आपल्या बरोबर असण्यापेक्षा नातं टिकणं अधिक मौल्यवान असतं. कारण जेव्हा मन भरून येतं, तेव्हा माणूस मागे वळून पाहत नाही. तो स्वतःला वाचवण्यासाठी दूर जातो. तो वाईट नसतो, फक्त जखमी असतो.

जगात सगळ्यात स्वस्त गोष्ट म्हणजे शब्द, आणि सगळ्यात महाग गोष्ट म्हणजे नातं. शब्द सहज सापडतात; पण नातं टिकवण्यासाठी संयम, समजूतदारपणा आणि प्रेम लागते. एक गोड शब्द आयुष्यभराची जवळीक देऊ शकतो, आणि एक कटू शब्द आयुष्यभराचं अंतर निर्माण करू शकतो. शब्द हलके असतात, पण त्यांचं वजन मनावर फार जड असतं.

आपण जे बोलतो, ते आपल्या स्वभावाचं प्रतिबिंब असतं.म्हणून शब्दांमध्ये गोडवा ठेवा, आवाजात सौम्यता ठेवा, आणि मनात समजूतदारपणा ठेवा. प्रत्येक माणूस काही ना काही संघर्षातून जात असतो, ही जाणीव कायम ठेवा. कदाचित तुमचा एक शब्द एखाद्याच्या मनाला दिलासा देईल; किंवा नकळत त्याचं मन कायमचं दुखावेल. निवड आपल्या हातात आहे.

शेवटी एवढंच नातं तोडायला एक क्षण पुरतो, पण जपायला संपूर्ण आयुष्य लागतं.क्षणभराचा राग आयुष्य भराची दुरावण निर्माण करू नये, इतकी जाणीव आपण नक्कीच ठेवू शकतो.

“कोणाला कधी कशाचा राग येईल हे सांगता येत नाही…”

हे वाक्य साधं वाटतं; पण त्यात आयुष्याचा फार मोठा अनुभव दडलेला आहे.नाती जपा… कारण तुटलेलं मन आणि दुरावलेली माणसं पुन्हा मिळवणं खूप कठीण असतं.

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा