खान्देश माझा

दि.१५ मार्च २०२६ ला असलेल्या मान्यवर कांशिराम साहेबांच्या ९२ व्या जयंती निमित्त लेख . -------------------------------------------------- बहुजन सत्तेचे शिल्पकार मान्यवर कांशीरामजी             शोषितांना सत्तेची स्वप्ने पाहायला शिकविणारे बहुजन नायक,शून्यातून विश्व निर्माण करणारे महामानव,वोट आमचा, राज तुमचे नाही चालणार! या घोषणेचे निर्माता,राजकीय क्रांतीचे प्रणेते,बहुजन सत्तेचे शिल्पकार,सायकलवरून सत्तेपर्यंत पोहोचणारे राजकारणी,एक अकल्पनीय राजकीय संघर्ष करणारे 'चाणक्य',कोट्यवधी लोकांच्या मनात स्वाभिमान जागृत करणारे, "ज्याची जेवढी संख्या भारी, त्याची तेवढी हिस्सेदारी"  हा प्रेरणादायी विचार बहुजन समाजाला देणारे मान्यवर कांशीराम साहेबांना ९२ व्या जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन ॥             सन - १९३४ सालातील मार्च मासाच्या १५ तारखेला जन्मलेल्या कांशीरामजींचे नाव त्यांच्या स्वकर्तृत्वाने बहुजन समाजातील बहुजन रत्न समाजरत्न,बहुजन नायक म्हणून भारताच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी लिहिल्या गेले. त्यांचा जन्म पंजाबमधील रोपड जिल्ह्...

मागे बोलणाऱ्यांपेक्षा सोबत उभे राहणारेच खरे...! आयुष्यात एक गोष्ट खूप लवकर समजून घ्यावी लागते. जगाचं काम आहे बोलणं. आपण काही केलं तरी लोक बोलतात, आणि काही केलं नाही तरीही लोक बोलतात. म्हणून आपल्या मागे कोण काय बोलतं याचा विचार करत बसलो, तर आपण कधीच पुढे जाऊ शकत नाही. खरं तर आपल्या मागे बोलणाऱ्यांची हिम्मत इतकीच असते की ते फक्त पाठीमागे बोलू शकतात; समोर येऊन सत्य बोलण्याचं धैर्य मात्र त्यांच्यात नसतं. म्हणूनच जेव्हा लोक आपल्या मागे बोलतात आणि समोर येऊन काही बोलू शकत नाहीत, तेव्हाच आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणि आपल्या कर्तृत्वाचा खरा विजय झालेला असतो. या जगात प्रत्येक जण सल्ला देण्यासाठी तयार असतो. “असं कर, तसं करू नको,” “ही वाट सोपी आहे,” “तो मार्ग योग्य नाही” अशा असंख्य गोष्टी आपल्याला ऐकायला मिळतात. वाट दाखवणारे अनेकजण असतात, पण त्या वाटेवर चालायचं काम मात्र आपल्यालाच करावं लागतं. कारण आपल्या स्वप्नांचा भार दुसरं कोणी उचलत नाही, आपल्या संघर्षाचं ओझंही आपल्यालाच वाहावं लागतं. आयुष्याचा प्रवास कितीही लोकांमध्ये सुरू झाला तरी शेवटी तो प्रवास अनेकदा एकट्यालाच पूर्ण करावा लागतो. ...

संस्कारांचा वारसा आणि लोकसेवेची नवी दिशा....! एरंडोलच्या भूमीत अनेक साधी, परंतु प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वे जन्माला आली आहेत. त्यापैकीच एक नाव म्हणजे मयूर दिलीप महाजन लोकांच्या विश्वासावर निवडून आलेले एक तरुण नगरसेवक. साध्या कुटुंबात जन्मलेला हा तरुण आज समाजसेवेच्या मार्गावर ठामपणे वाटचाल करत आहे आणि त्यामागे आहे एका महान वारशाची प्रेरणा. एरंडोल येथील मध्यमवर्गीय कुटुंबात मयूर महाजन यांचा जन्म झाला. घरची परिस्थिती जेमतेम असली, तरी घरात मिळालेल्या संस्कारांची श्रीमंती मात्र अपार होती. त्यांच्या घरात कायम आदराने उच्चारले जाणारे एक नाव होते.स्वर्गीय आत्माराम सयाजी महाजन. हे नाव केवळ कुटुंबापुरते मर्यादित नव्हते, तर एरंडोलच्या जनतेच्या मनातही अत्यंत सन्मानाने घेतले जात असे. स्व. आत्माराम सयाजी महाजन हे एरंडोल नगरपरिषदेचे आदर्श लोकप्रतिनिधी होते. त्यांनी सलग पाच पंचवार्षिक काळ बिनविरोध नगरसेवक म्हणून सेवा बजावली होती आणि उपनगराध्यक्ष पदाची जबाबदारीही अत्यंत प्रामाणिकपणे पार पाडली होती.साधेपणा,प्रामाणिकपणा आणि जनतेसाठी अखंड झटण्याची वृत्ती हेच त्यांच्या आयुष्याचे ध्येय...

जगाच्या गोंधळात मनाचा खरा आधार...! समाजाला नष्ट करणारी शक्ती नेहमीच वाईट माणसांच्या रूपात दिसते, असे आपण सहज मानतो. पण वास्तव थोडं वेगळं असतं. अनेकदा समाजाचं खरं नुकसान वाईट लोकांमुळे नाही, तर चांगल्या माणसांच्या शांततेमुळे होतं. कारण वाईट माणसं अन्याय करतात, पण जेव्हा चांगली माणसं ते पाहून ही गप्प बसतात, तेव्हा त्या अन्यायाला एक न बोललेली परवानगी मिळते. वाईटपणाची ताकद त्याच्या आवाजात नसते; ती चांगुलपणाच्या शांततेत असते. जेव्हा सत्य माहीत असूनही कोणी बोलत नाही, तेव्हा खोटं अधिक बळकट होतं. म्हणूनच समाजाला बदलायचं असेल तर फक्त वाईटपणाला दोष देऊन चालत नाही, तर चांगुलपणाला आवाज द्यावा लागतो. देवाने आपल्या हातावर नशिबाच्या रेषा काढल्या, पण त्याच हाताला बोटेसुद्धा दिली. या गोष्टीत एक खोल अर्थ दडलेला आहे. नशीब आपल्याला दिशा देतं, पण त्या दिशेने चालण्याची ताकद मेहनतीत असते. केवळ नशिबाची वाट पाहत बसलो तर आयुष्य पुढे सरकत नाही. प्रयत्न, संघर्ष आणि सातत्य यांच्या साथीनेच नशीब उजळतं. आयुष्यात काही प्रश्न असे असतात, की ते कितीही प्रयत्न केले तरी लगेच सुटत नाहीत. त्या क्षणी मन अस्वस्थ हो...

कडू शब्द पण स्वच्छ मन....! “फक्त तोंडापुरते गोड बोलणे किंवा शांत राहणे कधीच जमले नाही, म्हणून फटकळ स्वभावच अंतःकरण स्वच्छ ठेवतो.” प्रत्येक माणसाचा स्वभाव वेगळा असतो. काही लोक शब्दांमध्ये साखर मिसळून बोलतात, तर काही लोक मनात जे असते ते सरळ ओठांवर आणतात. काहींना समोरच्याला खुश ठेवण्यासाठी गोड बोलणे सहज जमतं, तर काहींना ते कधीच जमत नाही. कारण त्यांच्यासाठी शब्दांपेक्षा सत्य अधिक महत्त्वाचं असतं. अशा लोकांना अनेकदा “फटकळ” म्हटलं जातं. पण खरं पाहिलं तर त्या फटकळ स्वभावाच्या मागे एक वेगळीच प्रामाणिकता आणि अंतःकरणाची स्वच्छता दडलेली असते. फटकळ स्वभाव म्हणजे कठोरपणा नव्हे; तो मनात काहीही न साठवण्याची सवय असते. जे वाटतं ते स्पष्टपणे बोलून टाकण्याचं धाडस असतं. कधी कधी ते शब्द थोडे कडू वाटतात, काहींना त्यातून त्रासही होतो, पण त्या शब्दांमध्ये कपट नसतं. कारण त्या बोलण्यात बनावटपणा नसतो.फक्त मनाची पारदर्शकता असते. आजच्या जगात अनेक लोक समोर गोड बोलतात, पण मनात वेगळेच विचार ठेवतात. चेहऱ्यावर हसू असतं, पण मनात मत्सर, स्पर्धा किंवा दिखावा दडलेला असतो. शब्द गोड असतात, पण भावना मात्र तितक्या ...

आयुष्यातील देवाची भेट अनमोल माणसं....! देव कधी कधी आपल्या आयुष्यात काही खास माणसं पाठवतो… अगदी शांतपणे, कोणताही गाजावाजा न करता. त्यांची येण्याची एंट्री जोरात नसते, कोणताही इशारा मिळत नाही; पण अचानकच ती माणसं आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनतात. जणू देवानेच आपल्या प्रवासासाठी योग्य सोबती, योग्य मार्गदर्शक निवडून पाठवलेले असतात. ही माणसं आपल्या आयुष्यात “योगायोग” म्हणून येतात, पण नंतर कळतं.तो योगायोग नसतो… तो देवाचा नियोजन असतो. आपण हरवलो असतो तेव्हा त्यांचा एक शब्द आपल्याला सावरतो. आपण चुकीच्या वाटेवर वळतो तेव्हा त्यांची शांत समज आपल्याला योग्य मार्गावर आणते. त्यांच्या विश्वासामुळे आणि आपल्या क्षमतेवर असलेल्या श्रद्धेमुळे ती माणसं आपल्या आयुष्याची खरी ताकद बनतात. ही माणसं मोठ्या शब्दांत शिकवत नाहीत; पण त्यांच्या साध्या वागण्यातून, कृतीतून, आणि नजरेतील विश्वासातून आपल्याला दिशा मिळते. आपण खचलेलो असतो, ते हात धरून उभे राहतात; आपण चुकलो, तर रागावतात पण सोडत नाहीत. आपले यश साजरे करतात, अपयशात खंबीरपणे साथ देतात. पण आयुष्याची वेदनादायी गोष्ट अशी आहे की, आपण अनेकदा या माणसांची कि...

संघर्षातून उभा राहिलेला स्वप्नांचा “प्रकाश”...! जळगाव जिल्ह्यातील चाळीसगाव तालुक्यातील ओझर हे छोटेसे गाव… साधे जीवन, साधे लोक आणि संघर्षाने भरलेले आयुष्य. पण याच गावातून एक अशी प्रेरणादायी कहाणी समोर आली आहे, जी अनेक तरुणांच्या मनात आशेचा दिवा पेटवणारी आहे. ही कहाणी आहे प्रकाश गंगाधर अहिरे या जिद्दी तरुणाची. प्रकाशचा जन्म एका अत्यंत साध्या कुटुंबात झाला. घरची परिस्थिती फारशी चांगली नव्हती. वडील गंगाधर यशवंत अहिरे हे हॉटेलमध्ये काम करून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करत होते. दिवसाचे अनेक तास मेहनत करून ते आपल्या मुलांच्या भविष्यासाठी घाम गाळत होते. कष्ट, त्याग आणि संघर्ष हीच त्या घराची खरी ओळख होती. अशा परिस्थितीत वाढताना प्रकाशने आयुष्य जवळून पाहिले. गरिबी काय असते, संघर्ष काय असतो आणि मेहनतीची किंमत काय असते हे त्याला लहानपणापासूनच समजले. पण या सगळ्या अडचणींनी त्याला खचवले नाही, उलट त्याच्या मनात एक मोठे स्वप्न निर्माण केले. देशासाठी काहीतरी करण्याचे स्वप्न. प्रकाशने आपल्या जिद्दीच्या बळावर शिक्षण घेतले, स्वतःला तयार केले आणि कठीण परिस्थितीतही आपले ध्येय सोडले नाही. आई-वडिलांच्या ...

वाऱ्याची दिशा बदलली की ज्वालाही राख करते.....! आग लावणाऱ्या लोकांना कधीच कळत नाही की ते नेमकं काय करत आहेत. कुणाच्या मनात संशयाची ठिणगी टाकणे, कुणाच्या नात्यांमध्ये मतभेदांची काडी लावणे, कुणाच्या शांत आयुष्यात अस्वस्थतेची ज्वाला पेटवणे… हे काहींना खूप सोपं वाटतं. त्यांना वाटतं की त्यांनी दुसऱ्याच्या आयुष्यात आग लावली आणि आता ते सुरक्षित आहेत. ते विसरतात, आग ही कधीच कोणाची नसते. ती पेटली की तिचं स्वतःचं रूप धारण करते. सुरुवातीला ती दुसऱ्याच्या आयुष्यात धगधगते, नाती करपतात, विश्वास जळतो, मन राख होतं… आणि काही लोक दूर उभे राहून त्या जळत्या दृश्याकडे पाहत राहतात. त्यांना वाटतं, ही ज्वाला फक्त दुसऱ्यालाच जाळेल, पण आयुष्याचा वारा कधीच कायम एकाच दिशेने वाहत नाही. एक दिवस असा येतो, जेव्हा वारा अचानक दिशा बदलतो. आणि जेव्हा तो बदलतो, तेव्हा ज्वाला मागे वळून पाहत नाही, ती सरळ त्या लोकांकडेच धावते ज्यांनी ती पेटवली होती. दुसऱ्याच्या आयुष्यात पेटवलेली आग कधी ना कधी स्वतःच्या घरापर्यंत पोहोचतेच. त्या वेळी ना शब्द उरतात, ना कारणं… फक्त राख उरते आणि पश्चात्ताप उरतो. माणसांच्या मनात ज्वाला ...

तुटलेली नाती पुन्हा जुळली शिरसोलीत पुनर्विवाहातून नव्या आयुष्याची सुरुवात....! कधी कधी आयुष्याच्या प्रवासात अशी काही वळणे येतात की माणसाला थांबून स्वतःकडे आणि आपल्या नात्यांकडे पुन्हा एकदा पाहावे लागते. गैरसमज, परिस्थिती आणि काळाच्या ओघात काही नाती दुरावतात; परंतु मनात जर अजूनही प्रेम, आपुलकी आणि जबाबदारी जिवंत असेल, तर ती नाती पुन्हा जुळू शकतात. अशाच एका भावनिक आणि प्रेरणादायी घटनेने शिरसोली गावात समाजासाठी एक सुंदर आदर्श निर्माण केला आहे. शिरसोली येथील रहिवासी श्री हरिदास लक्ष्मण भुते (बारी) यांचा मुलगा श्री मयूर आणि श्री बापू लोटन काटोले (बारी) यांची कन्या ची. सौ. का. पूजा यांचे काही वर्षांपूर्वी वैवाहिक जीवन सुरू झाले होते. मात्र काही कारणांमुळे त्यांच्या आयुष्यात दुरावा निर्माण झाला आणि जवळपास तीन वर्षे ते एकमेकांपासून दूर राहिले. या काळात त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठी जबाबदारी म्हणजे त्यांचा चार वर्षांचा लहान मुलगा होता. आई-वडिलांच्या प्रेमाची सावली प्रत्येक मुलासाठी अत्यंत महत्त्वाची असते. मुलाचे भविष्य उज्ज्वल व्हावे, त्याला आई-वडिलांचे प्रेम आणि आधार मिळावा, या ...

माणूस न समजणारा सर्वात गुंतागुंतीचा विषय.....! कुणा विषयी जास्त विचार करू नका…कारण कितीही अभ्यास केला तरी पूर्णपणे न समजणारा विषय म्हणजे माणूस.माणसाचं मन समुद्रासारखं खोल असतं. बाहेरून ते शांत, साधं आणि सरळ वाटतं; पण त्या शांत पाण्याखाली किती वादळं दडलेली असतात, हे कधी कधी त्या समुद्रालाच माहीत नसतं. आपण एखाद्या व्यक्तीला पाहतो, त्याचं बोलणं ऐकतो, त्याचं वागणं अनुभवतो आणि मग त्याच्या प्रत्येक शब्दाचा, प्रत्येक कृतीचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न करू लागतो. “तो असं का बोलला?”, “ती अशी का वागली?”, “त्यांनी माझ्याशी असं का केलं?” असे असंख्य प्रश्न मनात घर करून बसतात. पण जितका आपण या प्रश्नांचा विचार करत राहतो, तितकंच मन अधिक गुंतत जातं… आणि शेवटी थकून जातं. खरं तर प्रत्येक माणूस वेगळा असतो. त्याच्या मनात वेगळ्या भावना असतात, वेगळे अनुभव असतात, आणि कधी कधी अशी वेदना असते जी तो कोणालाच सांगू शकत नाही. प्रत्येकाचं आयुष्य, विचार आणि जगण्याचा दृष्टिकोन वेगळा असतो. आपण समोरून पाहतो ते फक्त त्याच्या आयुष्याचं एक छोटंसं पान असतं; पण त्याच्या मनात एक संपूर्ण कहाणी दडलेली असते. त्यामुळे आपण क...

मागे हटणं म्हणजे हार नव्हे...! आपल्याशी चुकीचं वागणाऱ्या व्यक्तीला त्याची जागा दाखवण्याची ताकद आपल्यात असते. शब्दांनी ठाम उत्तर देता येतं, वागणुकीतून प्रत्युत्तर देता येतं, आवश्यक असेल तर स्पष्ट सीमा आखता ही येतात. परंतु प्रत्येक वेळी प्रतिक्रिया देणं, प्रत्येक प्रसंगी स्वतःला सिद्ध करणं, प्रत्येक वेळी वादात उतरून आपली बाजू पटवून देणं हेच सामर्थ्याचं लक्षण असतं असं नाही. कधी कधी शांत राहणं हेच सर्वात प्रभावी उत्तर ठरतं. जेव्हा कोणी आपल्याला दुखावतं, कमी लेखतं, गैरसमज करतं किंवा अपमानित करतं, तेव्हा मनात भावनांचं वादळ उठतं. राग, दुःख, असहायता आणि स्वतःला योग्य ठरवण्याची तीव्र इच्छा. “मी चुकीचा नाही” हे ठामपणे सांगावंसं वाटतं. त्या क्षणी प्रत्युत्तर देणं सोपं असतं; पण थांबणं कठीण असतं. जर आपण त्या क्षणी एक खोल श्वास घेतला, स्वतःला सावरलं आणि शांतपणे त्या ठिकाणाहून दूर जाण्याचा निर्णय घेतला.तर तो पराभव नसतो. ती स्वतःवर मिळवलेली जिंक असते. कारण आपण परिस्थितीवर नव्हे, तर स्वतःच्या भावनांवर विजय मिळवलेला असतो. प्रत्येक लढाई लढायलाच हवी असं नसतं. काही लढाया न लढणं हाच खरा विजय असत...

पैशांच्या झगमगाटात हरवलेले मूल्य.....! रंग बदलणाऱ्या माणसांत राहणे म्हणजे दररोज होळी खेळण्यासारखेच असते… पण ही होळी रंगांची नसते, ती भावनांची असते. इथे गुलाल उधळला जात नाही, तर विश्वास उधळला जातो. इथे पाण्याने रंग धुतले जात नाहीत, तर स्वार्थाने नाती धुऊन निघून जातात. प्रत्येक सकाळी आपण मनात आशेचा एक नवा रंग भरतो, आणि संध्याकाळी तोच रंग कुणाच्या खोटेपणामुळे फिका पडलेला दिसतो. आजकाल माणसं परिस्थितीनुसार रंग बदलतात. समोर गोड बोलणारे लोक मागे कटू सत्य विणत असतात. चेहऱ्यावर मैत्रीचा मुखवटा, पण मनात स्वार्थाची गणितं. अशा वातावरणात जगताना मन कायम सावध राहतं. कुणावर विश्वास ठेवावा आणि कुणापासून अंतर राखावं, हेच कळेनासं होतं.आपण मात्र नात्यांचा, प्रामाणिकपणाचा, आपुलकीचा रंग जपत राहतो.कारण आपल्याला रंग बदलता येत नाही; आपल्याला मन बदलता येत नाही. बुद्धिमान व्यक्तीच्या वाटेला पराभव तेव्हाच येतो, जेव्हा पैशांच्या जोरावर गाढवं पुढे जातात. जेव्हा गुणवत्तेपेक्षा पैशाची किंमत जास्त ठरते, जेव्हा कर्तृत्वापेक्षा ओळखींचं वजन जड ठरतं, तेव्हा खऱ्या अर्थाने मेहनत करणारा माणूस क्षणभर थांबतो. त्याच...

गैरसमजांच्या सावलीतलं सत्य....! “आपण कुणासाठी कितीही केलं, तरी कुठेतरी कमीच पडतो… कारण सत्य चप्पल घालून तयार होईपर्यंत, खोटं गावभर हिंडून आलेलं असतं.” ही ओळ केवळ शब्दांची मांडणी नाही; ती आयुष्याच्या कटू पण निर्विवाद वास्तवाची जाणीव करून देणारी अनुभूती आहे. अनेक नाती, विश्वास, गैरसमज आणि तुटलेल्या मनांचा इतिहास या एका वाक्यात सामावलेला आहे. मनुष्य जेव्हा एखाद्यावर मनापासून प्रेम करतो, तेव्हा तो हिशोब ठेवत नाही. तो आपल्या माणसासाठी झटतो, त्याच्या अडचणी स्वतःच्या मानतो, त्याच्या आनंदात स्वतःचा आनंद शोधतो. स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवतो, स्वतःचे दुःख लपवतो, रात्री उशिरापर्यंत जागून त्याला साथ देतो. हे सर्व करताना त्याच्या मनात परतफेडीची अपेक्षा नसते; कारण आपुलकीला तोल नसतो आणि प्रेमाला अट नसते. परंतु जगाचा स्वभाव वेगळा आहे. जग ऐकलेल्या गोष्टींवर पटकन विश्वास ठेवते; पाहिलेल्या सत्याकडे मात्र अनेकदा दुर्लक्ष करते. खोटं आकर्षक असतं. त्यात रंगत असते, चटकदारपणा असतो, थोडी अतिशयोक्ती असते. एका कानातून दुसऱ्या कानात जाताना ते अधिक सजतं, अधिक फुगतं आणि लोकांच्या मनात पटकन घर करून बसतं. स...

चारित्र्यावरचा डाग आयुष्याची न पुसणारी वेदना....! “दाग” हा शब्द किती छोटा… पण त्याचा अर्थ किती खोल!कपड्यावर लागला तर कपडा बेकार होतो, आणि चारित्र्यावर लागला तर आयुष्यच बेकार होतं. कपड्यावरील डाग आपण साबणाने, पाण्याने, कष्टाने घालवू शकतो. नवीन कपडा घेऊ शकतो. वेळ गेली की तो विसरूनही जातो. पण मनावर, चारित्र्यावर लागलेला डाग? तो ना साबणाने निघतो, ना काळाने सहज पुसला जातो. तो कायम मनाच्या आरशावर उमटलेला राहतो. कपड्याचा डाग दिसतो बाहेरून; चारित्र्याचा डाग दिसतो नजरेतून. लोकांच्या नजरेत एकदा शंका निर्माण झाली की विश्वासाचं नातं तुटायला वेळ लागत नाही. आणि विश्वास… तो एकदा तुटला की त्याला जोडायला आयुष्य अपुरं पडतं. एखाद्या शुभ्र पांढऱ्या कपड्यावर काळा ठिपका किती उठून दिसतो ना? तसंच, आयुष्यभर चांगुलपणाने जगलेल्या माणसाच्या आयुष्यात एक चुकीची गोष्ट झाली, की तीच सगळ्यांना दिसते. त्याच्या हजारो चांगल्या कृतींचं मोल कमी होतं.समाजाला चांगुलपणापेक्षा चूक जास्त लवकर दिसते. चारित्र्य म्हणजे माणसाचं खरं वैभव. पैसा, प्रतिष्ठा, सौंदर्य हे सगळं क्षणभंगुर आहे. पण स्वच्छ चारित्र्य हे आयुष्यभराची क...

सेवेच्या तेजाने उजळलेले एरंडोल त्यागातून निर्मित नेतृत्वाची कहाणी.....! एरंडोलसारख्या छोट्याशा शहरात घडलेली एक घटना आज केवळ स्थानिक पातळीवर मर्यादित राहिलेली नाही; ती प्रत्येक संवेदनशील मनाला स्पर्श करणारी ठरली आहे. सत्तेच्या, मानधनाच्या आणि प्रतिष्ठेच्या चर्चांनी गजबजलेल्या या काळात काही व्यक्ती आपल्या शांत, निःस्वार्थ कृतीतून समाजासमोर एक जिवंत आदर्श ठेवतात. डॉ. नरेंद्र धुडकू ठाकूर आणि डॉ. गीतांजली नरेंद्र ठाकूर या दांपत्याने आपल्या वैवाहिक आयुष्याच्या वाढदिवशी घेतलेला संकल्प हा असाच एक तेजस्वी दीप आहे, जो लोकसेवेची खरी दिशा दाखवतो. लोकनियुक्त नगराध्यक्ष म्हणून दरमहा मिळणारे पंधरा हजार रुपये शासकीय मानधन आणि बैठक भत्ता, तसेच नगरसेविका म्हणून मिळणारा बैठक भत्ता हे सर्व स्वतःकडे न ठेवता संपूर्ण पाच वर्षे समाजकार्यासाठी अर्पण करण्याचा त्यांनी घेतलेला निर्णय हा केवळ आर्थिक त्याग नाही; तो त्यांच्या अंतःकरणातील समाजप्रेमाचा साक्षात पुरावा आहे. स्वतःच्या कुटुंबासाठी सहज वापरता येईल अशी रक्कम त्यांनी निःसंकोचपणे समाजाच्या सेवेसाठी अर्पण केली. हा निर्णय घेताना त्यांनी लाभ-हानीचा ...