श्याम बेनेगल : एक महान दिग्दर्शक, एक अनमोल व्यक्तिमत्त्व


श्याम बेनेगल : एक महान दिग्दर्शक, एक अनमोल व्यक्तिमत्त्व

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक तेजस्वी प्रकाश स्तंभ आज अंधारात गेला आहे. दादासाहेब फाळके पुरस्काराने सन्मानित ज्येष्ठ दिग्दर्शक श्याम बेनेगल यांच्या निधनाने केवळ एक व्यक्ती हरपली नाही, तर एक विचारधारा, एक प्रेरणा आणि सर्जनशीलतेचा अनमोल वारसा हरपला आहे. त्यांच्या निधनाने फक्त चित्रपटसृष्टीच नव्हे, तर संपूर्ण कलाजगत शोकमग्न झाले आहे.

श्याम बेनेगल हे नाव संवेदनशील आणि सामाजिक विषयांवर आधारित चित्रपटांसाठी अजरामर झाले आहे. त्यांच्या 'अंकुर', 'निशांत', 'मंडी', 'भूमिका', 'मम्मो' यांसारख्या चित्रपटांनी समाजाच्या वास्तवाचे प्रतिबिंब दाखवले. त्यांच्या चित्रपटांनी प्रेक्षकांना फक्त मनोरंजनच दिले नाही, तर समाजातील अनेक प्रश्नांवर विचार करायला भाग पाडले. मानवी संघर्ष, दु:ख आणि आशावादाचे अद्भुत मिश्रण त्यांच्या चित्रपटांमध्ये दिसते.

त्यांचा स्वभाव अत्यंत साधा आणि समजूतदार होता. नवोदित कलाकारांना संधी देणे, त्यांना घडवणे आणि त्यांच्या प्रतिभेला योग्य वाव मिळवून देणे हे त्यांचे वैशिष्ट्य होते. अनेक कलाकार, दिग्दर्शक आणि तंत्रज्ञ त्यांच्या छत्राखाली घडले. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे अनेकांनी यशस्वी कारकीर्द घडवली. श्याम बेनेगल यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी प्रत्येकाला आदराने वागवले आणि त्यांच्यातील गुण ओळखून त्यांना प्रोत्साहन दिले.

दिग्दर्शनाच्या क्षेत्रात श्याम बेनेगल यांची शैली वेगळीच होती. कथानकाची मांडणी, संवादांचे नेमकेपण, आणि सिनेमा बनवण्याच्या प्रक्रियेत त्यांनी घेतलेली परिपूर्णता प्रेक्षकांना नेहमीच मंत्रमुग्ध करीत असे. त्यांच्या चित्रपटांतील वास्तववाद आणि मानवी भावनांची सजीवता यामुळे ते आजही प्रेक्षकांच्या मनात घर करून आहेत.

त्यांच्या सहवासातील आठवणी अनेक कलाकार आणि तंत्रज्ञांसाठी कायम प्रेरणादायी ठरतील. त्यांच्या बरोबर काम करण्याचा अनुभव म्हणजे एक विद्यापीठच होतं. त्यांचं मार्गदर्शन आणि सहकार्य यामुळेच अनेकांनी आपापल्या क्षेत्रात मोठी भरारी घेतली. त्यांच्या सहवासातील साधेपणा आणि विनम्रता आजही अनेकांच्या मनात घर करून आहे.

श्याम बेनेगल यांच्या जाण्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीला मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. मात्र, त्यांच्या कलाकृतींमधून त्यांनी जपलेला समाजाचा आरसा आणि संवेदनशीलतेचा वारसा यामुळे ते नेहमीच जिवंत राहतील. त्यांचे चित्रपट, त्यांची विचारसरणी आणि त्यांनी दिलेली कला-संस्कृतीची शिकवण पुढच्या पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरेल.

श्याम बेनेगल यांच्या महान कार्याला आणि प्रेरणादायी जीवनाला भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करताना मनात एकच विचार येतो – श्याम बेनेगल हे केवळ एक नाव नव्हे, तर भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या आत्म्यात कोरले गेलेले एक सुवर्णाक्षर आहे.

© शब्दांकन: दीपक पवार(संपादक) खान्देश माझा

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

सेवा हीच श्रद्धा — नंदू हिरालाल चौधरी यांची गोसेवेची वाटचाल

इमेज
सेवा हीच श्रद्धा — नंदू हिरालाल चौधरी यांची गोसेवेची वाटचाल जळगाव जिल्ह्यातील धरणगाव या लहानशा गावात मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मलेले मा.नंदू हिरालाल चौधरी हे नाव आज गोसेवा आणि भारतीय गोवंश संवर्धन क्षेत्रात एक आदरयुक्त प्रेरणास्त्रोत ठरले आहे. शेतकरी वडिलांच्या कष्टात वाढलेले, साधेपणात संस्कारांचे बीज घेऊन मोठे झालेले मा.चौधरी यांनी आपल्या जीवनाची दिशा लहानपणातच निश्चित केली होती. त्यांचे बालपण कष्टमय होते. घरची आर्थिक परिस्थिती सर्वसामान्य असताना ही, त्यांनी शिक्षण आणि मातापित्यांच्या कर्तव्यांमध्ये संतुलन साधले. शेतीत आई-वडिलांना मदत करत, अभ्यास करत आणि आसपासच्या सामाजिक वास्तवाचा अभ्यास करत मोठे होत असताना त्यांच्या मनात एक दृढ संकल्प निर्माण झाला."घराच्या आणि समाजाच्या उन्नतीसाठी शिक्षणाशिवाय पर्याय नाही." मात्र शिक्षणाइतकाच त्यांच्या मनाचा एक कोपरा गोसेवेच्या पवित्र भावनेने व्यापलेला होता. गायीं विषयी त्यांना लहानपणापासून अपार प्रेम होते. त्यांच्या मनात गोमातेला केवळ जनावर न मानता, ती आपली माय आहे असा श्रद्धेचा भाव होता. गायत्री परिवाराचे बालवयातच लाभलेले संस्क...
अधिक वाचा

"मातीपासून दीपस्तंभापर्यंत – प्रा. डॉ. अनंत चौधरी यांची प्रेरणादायी वाटचाल"

इमेज
"मातीपासून दीपस्तंभापर्यंत – प्रा. डॉ. अनंत चौधरी  यांची प्रेरणादायी वाटचाल"  शेतीची माती, घामाने ओले झालेलं कपाळ आणि डोळ्यांत लपलेलं शिक्षणाचं स्वप्न ही प्रा. डॉ. अनंत लालचंद चौधरी यांची खरी ओळख. चोपडा येथील एका साध्या मध्यमवर्गीय शेतकरी कुटुंबात जन्मलेले डॉ. अनंत सर आज शिक्षणाच्या क्षेत्रात एक तेजस्वी दीपस्तंभ ठरले आहेत. घरात आर्थिक सुबत्तेपेक्षा मेहनत, शिस्त आणि मूल्यांचा वारसा मोठा होता. वडील शेतीमध्ये राबत आणि आई घरकामासह शेतीची जबाबदारी ही निभावत असे. अशा वातावरणात शिक्षणाला फारसा वाव नव्हता, पण डॉ. अनंत सरांनी लहानपणातच ठरवलं होतं."आपलं आयुष्य बदलायचं असेल तर शिक्षणाशिवाय दुसरा पर्याय नाही." आई-वडिलांच्या कामात मदत करत करतच त्यांनी आपलं शिक्षण पूर्ण केलं. अभ्यास, कष्ट आणि चिकाटी या त्रिसूत्रीवर विश्वास ठेवत त्यांनी जीवनाचा प्रवास सुरू केला. त्यांना लहानपणापासूनच शिक्षक होण्याची प्रबळ इच्छा होती. पुस्तकांची ओढ, विद्यार्थ्यांप्रती असलेली आत्मीयता आणि समाजासाठी काही तरी करण्याची प्रेरणा हे सारे गुण त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात अगदी कोवळ्या वयातच रुजले ह...
अधिक वाचा

संकटांना सामोरे जाण्याची कला !

इमेज
संकटांना सामोरे जाण्याची कला – आत्मविश्वासाचा आणि धैर्याचा खरा परीघ आयुष्यात येणाऱ्या संकटांना घाबरून नव्हे, तर आत्मविश्वासाने आणि धैर्याने सामोरे जाण्याची खरी कला काय आहे, हे या भावनिक आणि हृदयस्पर्शी मराठी लेखातून जाणून घ्या. संकटांना सामोरे जाण्याची कला – आत्मविश्वासाचा आणि धैर्याचा खरा परीघ मित्रांनो, आयुष्य हे एक सुंदर प्रवास आहे, पण या प्रवासात काही वळणं अशी येतात, जिथे प्रकाश क्षीण होतो, आणि अंधार गडद होतो. हीच ती वेळ असते – संकटांची. ही संकटं आपल्या क्षमतेची, धैर्याची आणि संयमाची परीक्षा घेत असतात. पण खरा कलाकार तोच असतो, जो या अंधारातसुद्धा स्वतःचं प्रकाशपथ शोधतो. आपल्यापैकी प्रत्येकजण काही ना काही संकटांचा सामना करत असतो – कुणाचं नातं तुटतं, कुणाचा व्यवसाय बुडतो, कुणी जवळचं व्यक्ती गमावतो, तर कुणाच्या मनातले स्वप्नंच कोसळतात. पण एक सत्य आहे – संकटं ही टळत नाहीत, ती स्वीकारावी लागतात. आणि त्यांना सामोरं जाण्याची कला म्हणजेच आपलं खरं सामर्थ्य. कधी-कधी संकटं आपल्याला वाकवतात, पण मोडत नाहीत... माझ्या एका ओळखीचे, शांत स्वभावाचे एक गृहस्थ होते – विनायक काका. आयुष्याच्या...
अधिक वाचा