राज्यात, जिल्ह्यात, तालुक्यात, गावात… दारू आणि तो…

राज्यात, जिल्ह्यात, तालुक्यात, गावात… दारू आणि तो…

गावाच्या वेशीवरून आत पाऊल टाकलं की एक वेगळीच शांतता आपल्याला कुशीत घेते. ती शांतता निसर्गाची नसते, ती असते एका हरवलेल्या आयुष्याची, एका अबोल वेदनेची, आणि एका चेहर्‍यामागे लपलेल्या अंधाराची… गावातल्या त्या बोळातून चालत गेलं की दिसतं एक कुजलेलं घर, भिंती झडलेल्या, खिडक्या अधांतरी, आणि दरवाज्यावर कुणीच टकटक करत नाही… कारण तिथे राहतो तो.

कधी काळी अंगावर जरीचा शर्ट घालणारा, गावातल्या भोंडल्यात तबला वाजवणारा, वडाच्या पारावर कविता वाचणारा तो… आता फक्त एक सावली झालाय. त्याच्या चेहर्‍यावरच्या रेषा सांगतात की एक काळ होता, जेव्हा तो घरातल्या सगळ्यांचा आधार होता. पण आता त्याच्या नजरेत फक्त रिकामी पोकळी आहे… आणि हातात कायमची एक काचेची बाटली.

दारू ही गावात कधी आली, कशी आली, कुणी आणली हे कोणीच लक्षात ठेवत नाही. पण तो बदलला, हे सगळ्यांना दिसलं. आधी तो संकोचायचा, दारू पीत असल्याचं लपवायचा. पण जसजसे दिवस गेले, लपवणं थांबलं आणि नशा वाढली. त्याच्या हसण्यातली सहजता गेली. त्याच्या मुलीच्या शाळेची फी बाकी राहिली. त्याच्या आईचे हळुवार शब्द अबोल झाले. आणि घरात भांडणं, राग, आणि शेवटी निस्तब्धता आली.

राज्यात कायद्याने दारूवर बंदी लावली गेली म्हणतात, जिल्ह्यात पोलीस गस्त वाढली म्हणतात, तालुक्याच्या बैठकीत मंत्री भाषण देतात – पण गावात… गावात अजूनही संध्याकाळी कुणाच्या खांद्यावर थैली असते, आणि कुणाच्या ओठांवर लाजलेली हसू… पण त्याच्या ओठांवर नाही. त्याचे ओठ फक्त थरथरतात – व्यसन मागून. त्याच्या तोंडात आता आईसाठी गोड शब्द नाहीत, बायकोसाठी आश्वासक वाक्य नाहीत, आणि मुलांसाठी... फक्त दुरावलेली आठवण आहे.

गावकरीही थकलेत. त्यांनी आधी समजावलं, मग रागावले, नंतर दुर्लक्ष करू लागले. समाजाने जेव्हा एक माणूस सोडून देतो, तेव्हा त्याचं व्यसनच त्याचं एकटं साथीदार राहतं. दारूने त्याला घट्ट मिठी मारली, आणि तो तिच्यात हरवून गेला. हळूहळू त्याची नाव गावातली हाळी बनली, आणि त्याचा आत्मा त्या बाटलीच्या काचेत अडकून बसला.

त्या घराचं पत्र्याचं छप्पर अजूनही पावसात गळतं. बायको निघून गेली, मुलं मामा कडे राहतात. पण तो… अजूनही त्या ओसाड अंगणात बसतो. कधी कधी हातातली बाटली सोडतो आणि आकाशाकडे पाहतो. डोळे भरलेले असतात. त्याला माहितीय – तो हरवलेला आहे, पण परतण्याचा रस्ता धूसर झालाय.

गावातल्या पारावर अधूनमधून एक चर्चा उफाळून येते – "दारू बंद झाली पाहिजे." पण दुसऱ्या दिवशीच कुठे तरी एखाद्या झाडामागे रिकामी बाटली दिसते. कारण बंदी ही फक्त कागदावर आहे. व्यसनाचं वास्तव मात्र माणसाच्या हाडामासात घर करतं. आणि तो… त्याचं जिवंत उदाहरण आहे.

एकेकाळी घरात दिवा लावणारा, आता स्वतःच्या जीवनाचा अंधार झाला. एकेकाळी स्वप्न रंगवणारा, आता डोळ्यांत धूर घेऊन झोपतो. आणि गाव… गाव फक्त बघत राहतं.

कधी कधी वाटतं, जर कुणी त्याचं त्या एका क्षणी हात धरलं असतं, जेव्हा त्यानं पहिल्यांदा बाटली उघडली, तर कदाचित त्याच्या आयुष्याची दिशा वेगळी असती. पण आज तो आहे, एक जिवंत सावली – दारूच्या अंधारात हरवलेला, आणि गावाच्या आठवणीत लुप्त होत चाललेला.

दारू फक्त शरीर तोडत नाही, ती घरं मोडते, माणसं गमावते, आणि आत्मे हरवते. त्याच्यासारख्या अनेकजण गावभर फिरतात, ज्यांची नावं आता हाक मारताच ओळखू येत नाहीत… कारण दारू आणि तो – ही गोष्ट एका गावातली नाही, ही गोष्ट संपूर्ण समाजाची झालेली आहे.

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा