नसतात काही गोष्टी आपल्या हातात...!

नसतात काही गोष्टी आपल्या हातात...!

नसतात काही गोष्टी आपल्या हातात हे वाक्य आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर नव्यानं उमगत जातं. लहानपणी आपण समजतो की प्रयत्न केले, मनापासून काहीतरी हवं ठरवलं, तर ते मिळायलाच हवं. पण जसजसं आयुष्य पुढे सरकतं, तसतसं कळतं की प्रयत्न हे आवश्यक असले तरी पुरेसे नसतात. काही गोष्टी घडतात, काही थांबतात, तर काही न सांगता निघून जातात. तेव्हा शिकावं लागतं त्यांना तिथंच सोडून द्यायला हळुवारपणे, स्वीकाराने, राग न धरता.

मनातल्या भावनांचं चिंतन करायला आपण फार कमी वेळ देतो. रोजच्या धावपळीत, अपेक्षांच्या गर्दीत, “मला हेच व्हायला हवं” या हट्टात आपण आपल्या मनाचं ऐकणंच विसरतो. कधी थांबून स्वतःला विचारतो का मी खरंच काय अनुभवतोय? माझ्या मनात दुःख आहे की थकवा, भीती आहे की निराशा, की फक्त एक न संपणारी पोकळी? भावना दाबून टाकणं सोपं असतं, पण त्यांना समजून घेणं धैर्याचं काम असतं. आणि हे धैर्यच आपल्याला आतून मजबूत करतं.

स्वतःला सिद्ध करण्याचा अट्टाहास किती खोलवर रुजलेला असतो आपल्यात! कुणाला दाखवायचं असतं की आपण कमी नाही, कुणाच्या अपेक्षा पूर्ण करायच्या असतात, तर कधी स्वतःच्याच नजरेत मोठं व्हायचं असतं. पण या सगळ्या प्रयत्नांमध्ये आपण स्वतःलाच हरवून बसतो. प्रत्येक वेळी जिंकणं शक्य नसतं, प्रत्येक वेळी आपण बरोबरच असू असंही नाही. आणि हे मान्य करणं म्हणजे कमजोरी नाही, तर स्वतःशी प्रामाणिक असणं आहे.

“पुरेल का रे तो एकला श्वास?” हा प्रश्न फार खोल आहे. सतत धावणाऱ्या माणसाला कधी कळतं की श्वास घ्यायलाही थांबायला लागतं. आयुष्य ही शर्यत आहे असं समजून आपण इतके वेगाने पळतो की आजचा क्षण जगायचाच राहून जातो. किती धावणार या शर्यतीमध्ये? धावून धावून नेमकं कुठे जायचं आहे? यशाच्या पलीकडे, पैशांच्या पलीकडे, लोकांच्या कौतुकाच्या पलीकडे खरंच काय आहे, याचा विचार करायला आपण क्वचितच थांबतो.

नियतीच्या त्या फेऱ्याला चुकवून कुठे आणि कसं जायचं, हा प्रश्न प्रत्येक संवेदनशील मनाला छळतो. काही गोष्टी आपल्या मनाविरुद्ध घडतात.नाती तुटतात, स्वप्नं अपुरी राहतात, संधी निसटून जातात. तेव्हा वाटतं, आपण अजून थोडा प्रयत्न केला असता तर कदाचित वेगळं घडलं असतं. पण कधी कधी कितीही प्रयत्न केले तरी काही गोष्टी बदलत नाहीत. आणि ते स्वीकारणं हीच खरी शांततेची सुरुवात असते.

अशा वेळी स्वतःला थोडं सावरणं गरजेचं असतं. आयुष्याला वेळ द्यायला हवा. प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर लगेच मिळेलच असं नाही, प्रत्येक जखम लगेच भरून येईलच असंही नाही. आज नाही तर उद्या पुन्हा उजाळा येतो.हा विश्वास मनात जपायला हवा. काळ हा सर्वात मोठा शिक्षक आहे; तो शिकवतो, थांबवतो, कधी मागे नेतो, तर कधी पुढे ढकलतो. पण तो कधीच रिकामा जात नाही.

मनाशी नेहमी बोलत राहणं फार महत्त्वाचं आहे. बाहेरच्यांशी बोलताना आपण खूप शब्द खर्च करतो, पण स्वतःशी संवाद साधायला मात्र कचरतो. मनातल्या प्रश्नांना उत्तरं द्यायला, भीतीला समजून घ्यायला, स्वतःच्या चुका माफ करायला हा संवाद आवश्यक असतो. आणि हो, संवाद साधता साधता थोडं हसत राहायलाही विसरू नये. स्वतःच्या कमतरतांवर हसणं, आयुष्याच्या विसंगती स्वीकारणं यातूनच मन हलकं होतं.

आयुष्य ही एक गुंतागुंतीची कोडी आहेत. कुणी ती सोडवून देत नाही; प्रत्येकालाच आपापली कोडी स्वतःच उलगडावी लागतात. कधी चूक होते, कधी गोंधळ उडतो, तर कधी योग्य उत्तर सापडतं. पण प्रत्येक प्रयत्न आपल्याला अधिक समजूतदार बनवत जातो. हे कोडं सोडवताना घाई नको, स्वतःवर विश्वास हवा.

रात्रीचा काळ अनेकदा भीतीदायक वाटतो. अंधार, शांतता, एकटेपणा हे सगळं मनाला अस्वस्थ करतं. पण याच अंधारात तारे चमकतात. आयुष्यातल्या कठीण काळात आपणही ताऱ्यासारखं चमकायला शिकायला हवं. कदाचित मोठा उजेड नसेल आपल्याकडे, पण छोटंसं का होईना, प्रकाश देण्याची ताकद नक्कीच असते.

आणि शेवटी, सकाळ पुन्हा उगवतेच. कितीही लांब रात्र असली तरी पहाट येते. त्या पहाटे स्वतःला खंबीर पाहायचं आहे.थोडं थकलेलं, थोडं जखमी, पण तरीही उभं. कालच्या वेदनांपेक्षा आजचा आत्मविश्वास मोठा असावा, इतकंच पुरेसं आहे.

नसतात काही गोष्टी आपल्या हातात, हे सत्य मान्य केलं की आयुष्य सोपं होतं. जे आपल्या हातात नाही ते सोडून देणं, आणि जे आपल्या हातात आहे.स्वतःची भावना, विचार, आशा त्यांना जपणं, हेच खरं जगणं आहे.

© दीपक पवार (संपादक) खान्देश माझा